رهپویه هنرهای نمایشی

رهپویه هنرهای نمایشی

قدرت نگاه خیره: سینما به مثابۀ سازوکار نظارتی مدرن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی، رشتۀ پژوهش هنر، گروه پژوهش و تاریخ هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه پژوهش و تاریخ هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه سینما، دانشکدۀ سینما و تئاتر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر به تحلیل آپاراتوس سینمایی به مثابه یک تکنولوژی نظارتی پرداخته و نقش آن در شکل‌دهی، بازتولید و نقد مناسبات قدرت در جوامع مدرن را مورد بررسی قرار میدهد. این مطالعه با الهام از نظریات میشل فوکو، به‌ویژه مفهوم «سراسربین» و به روش ساختارشکنانۀ وی انجام گرفته است و بدین ترتیب، ماهیت نظارتیِ ساختار زیبایی‌شناختیِ کلاسیک سینما را از مسیر بررسی جایگاه دوربین، تکنیک‌های تدوین، روابط تماشاگر-پرده و تهیه‌کننده-تماشاگر، افشا می‌کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که سینما از ابتدا با الگوهای نظارتی مدرن همسو بوده و با ایجاد لذت بصری و ارضای میل نظارتی مخاطب، نظارت را از یک امر تهدیدآمیز به تجربه‌ای لذت‌بخش تبدیل کرده است. اما از سوی دیگر، سینمای آگاه به ماهیت نظارتی سینما، تحت عنوان سینمای نظارت، با بهره‌گیری از ساختار نظارتی سینما، به نقد ابعاد مختلف نظارت در جوامع خود می‌پردازد. این پژوهش نشان می‌دهد که سینما و فناوری‌های نظارتی مدرن رابطه‌ای تعاملی دارند؛ به‌طوری‌که زبان سینمایی الهام‌بخش طراحی تکنولوژی‌های نظارتی شده و هم‌زمان پیشرفت این فناوری‌ها بر شکل‌گیری ژانرهای جدید و بازنمایی پیچیده‌تر نظارت در سینما تأثیر گذاشته است. تحلیل‌های ارائه‌شده، علاوه بر تبیین پیوند سینما با نظارت، نشان‌دهندۀ اهمیت تجربۀ گستردۀ سینمایی توسط توده‌ها، در سیطره و پذیرش نظارت در جوامع مدرن است. از طرف دیگر، به توانایی بالقوۀ سینما در نقد و افشای پیامدهای اجتماعی، روان‌شناختی و سیاسی نظارت، پرداخته شده است. در پایان، پیشنهاد می‌شود مطالعات آینده به بررسی سینمای ایران در ارتباط با الگوهای نظارتی رایج در این جامعه بپردازند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Power of the Gazing Eyes: Cinema as a Means of Modern Surveillance

نویسندگان English

Javad Nematollahi 1
Asghar Fahimifar 2
Alireza Sayad 3
1 Ph.D. candidate, Art Studies, Faculty of art history and Art Studies, Department of Art, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Faculty of art history and art studies, Department of Art, Tarbiat Modares University, Tehran. Iran
3 Associate Professor, Faculty of Cinema, Department of Cinema and Theater, Iran University of Art. Tehran. Iran.
چکیده English

This study analyzes the cinematic apparatus as a surveillance technology and examines its role in shaping, reproducing, and critiquing power relations in modern societies. Drawing inspiration from Michel Foucault’s theories, particularly the concept of the “panopticon,” and employing a deconstructive methodology, the research reveals the surveillance nature of cinema’s classic aesthetic structure by investigating the positioning of the camera, editing techniques, viewer-screen relationships, and producer-audience dynamics. The findings indicate that cinema has been aligned with modern surveillance paradigms from its inception, transforming surveillance from a threatening phenomenon into a consumerist experience by offering visual enjoyment and fulfilling the audience’s voyeuristic desires. Conversely, a self-aware form of cinema, referred to as “surveillance cinema,” critiques various dimensions of surveillance in modern societies by utilizing cinema’s inherent surveillance structure. The study demonstrates an interactive relationship between cinema and modern surveillance technologies, where cinematic language has inspired the design of surveillance technologies, while, advancements in these technologies have, in turn, influenced the development of new genres and the complex representation of surveillance in cinema. The presented analyses not only elucidate the connection between cinema and surveillance but also underscore the significance of widespread cinematic experiences among the masses in normalizing and accepting surveillance in modern societies. On the other hand, the potential of cinema to critique and expose the social, psychological, and political consequences of surveillance is also addressed. Finally, the study suggests a future research focus on analyzing how Iranian cinema portrays prevalent surveillance within its social context.

کلیدواژه‌ها English

Surveillance
Surveillance-oriented society
Surveillance cinema
Michel Foucault
Gaze

  • تاریخ دریافت 12 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 06 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 29 آذر 1403